Hội Văn Hóa Việt Nam tại Anh Quốc
Copyright © 2011
Loading
                         

Thờ gia đình, mến tổ quốc, phụng tổ tiên, tôn cổ điển, những tình cảm đó nhờ giáo dục vun trồng, thói quen bồi đắp, văn chương cùng phong tục cổ lệ tán dương, dần dần tạo thành cho người nước Nam một cái thần trí vững vàng ngay thẳng, một cái tâm địa chắc chắn điều hòa, một cái hồn tinh thiết thực và kiện toàn, có lẽ không được bay bổng cao xa lắm, nhưng gặp khi quan hệ đến gia đình tổ quốc thì cũng có thể tận tụy hy sinh được. Lòng hiếu thảo trong đạo cha con, lòng tiết nghĩa trong đạo vợ chồng, lòng trung thành với nhà vua là trạng thái đặc biệt của lòng ái quốc người Việt Nam, cổ lai vẫn làm nên những bực anh hùng liệt nữ, hoặc hiển hách, hoặc vô danh, hoặc tên đề chói lọi trong sử sách, hoặc việc chép lưu trong gia phả, hay chỉ còn để lại cái bài vị  trong một gian miếu nhỏ nấp dưới bóng tre xanh.  Lòng vị nghỉa đó có khi siêu việt đến bậc tuẫn tử một cách oanh liệt.  Như việc Võ Tánh và Ngô Tùng Châu tuẫn tử ở thành Bình Định vậy.

Một người thời -
                                    Chén tân khổ nhắp ngon mùi chính khí
Một người thời -
                                     Ngọn quang minh hun mát tấm trung cang

Nhưng đó là những bậc anh hùng có đóng vai quan trọng trong lịch sử. Ngoài những bậc đó còn có biết bao nhiêu những người nữa và trong những người đó còn thiếu chi những người đàn bà âm thầm lẳng lặng mà can đảm quyên sinh để giữ tròn danh tiết, Cho nên có câu thơ:

                                      Khẳng khái cần vương dị
                                      Thung dung tựu nghĩa nan

Như vậy thời cái luân lý cổ thoát thai ở đạo Khổng mà ra đó một phần căn cứ ở thiên nhiên -  là máu mủ và đất trời - một phần căn cứ ở lịch sử - là sự kinh lịch của đời trước - rất là hợp lý lắm không mâu thuẫn chút nào với  đời nay, và rất có thể khôi phục lại để làm cơ sở cho sự sinh hoạt về đạo đức của dân tộc Việt Nam này.

Luân lý ấy không phải một lý thuyết trừu tượng ở trong sách cổ ; những điều giảng dạy của luân lý ấy đã tiêm nhiễm sâu xa cả thượng lưu cùng quần chúng trong nước vậy.  Những danh từ chung để chỉ các quan niệm cốt yếu của luân lý như tam cương, ngũ thường, quân tử, tiểu nhân, tam tòng, tứ đức,v.v…đã thâm nhập vào tiếng nói của người dân từ bao giờ đời đến giờ ai ai cũng hiểu rõ và ai ai cũng thường dùng vậy.
                                                                                                         
Phạm Quỳnh
NŠn luân lš c° truyŠn cûa dân t¶c ViŒt Nam